Конституция – мемлекеттің құқықтық негізі ғана емес, қоғамның адамгершілік бағдарын айқындайтын басты құжат. Онда елдің бүгінгі болмысы мен ертеңгі даму жолы, азаматтардың құқығы мен міндеті, ұлттың болашаққа деген жауапкершілігі көрініс табады.
2026 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы аясында отбасы, ана, әке және бала мәселесіне ерекше назар аударылуы – қоғам үшін маңызды құқықтық бағдар.
Жаңа Конституцияның 30-бабында неке және отбасы, ана, әке мен бала мемлекет қорғауында болатыны нақты көрсетілген. Сондай-ақ балаға қамқорлық жасау мен оны тәрбиелеу ата-ананың құқығы әрі міндеті ретінде белгіленген. Бұл – отбасының қоғамдағы орнын айқындайтын, ата-ананың жауапкершілігін арттыратын маңызды конституциялық қағида.
Аудандық Аналар кеңесінің төрайымы ретінде мен бұл нормаларды тек заңдық талап ретінде емес, ұлт болашағына қатысты үлкен жауапкершілік деп қабылдаймын. Себебі мемлекеттің дамуы ең алдымен тәрбиелі, білімді, дені сау, рухани бай ұрпақ қалыптастырудан басталады. Ал ұрпақ тәрбиесінің алғашқы мектебі – отбасы.
Қазақ қоғамында ананың орны қашанда ерекше. Ана – өмір сыйлаушы ғана емес, ұрпақтың бойына ұлттық тәрбие мен адамгершілік қасиеттерді сіңіретін тұлға.
Бүгінде мемлекет тарапынан аналар мен балалы отбасыларды қолдауға бағытталған бірқатар әлеуметтік шаралар жүзеге асырылуда. Бала тууына байланысты жәрдемақы, бала күтіміне арналған төлемдер, көпбалалы отбасыларға берілетін жәрдемақылар, атаулы әлеуметтік көмек – осының нақты көрінісі.
Сонымен қатар «Ұлттық қор – балаларға» жобасы жас ұрпақтың болашағына инвестиция салудың маңызды тетігіне айналды. Бұл бастама арқылы балалардың атына Ұлттық қордың инвестициялық табысының бір бөлігі есептеліп, жинақтарын болашақта білім алуға немесе тұрғын үй жағдайын жақсартуға пайдалануға мүмкіндік беріледі.
Мұндай шаралардың мәні тек материалдық көмекпен шектелмейді. Бұл – баланың болашағына деген қамқорлық, ата-ананың үмітіне қолдау, жас ұрпақтың мүмкіндіктерін кеңейту.
Баланың қауіпсіздігі – баршамызға ортақ міндет
Бүгінгі қоғамда бала тәрбиесі мен қауіпсіздігі мәселесі ерекше маңызға ие. Балаларды буллингтен, зорлық-зомбылықтан, қараусыз қалудан, әлеуметтік және психологиялық қиындықтардан қорғау – тек ата-ананың емес, бүкіл қоғамның міндеті.
Осы бағытта 2026–2030 жылдарға арналған «Қазақстан балалары» тұжырымдамасының қабылдануы маңызды қадам болды. Құжат балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, денсаулығын қорғау, сапалы білім алуына жағдай жасау, әлеуметтік қолдау және отбасын нығайту бағыттарын қамтиды.
Елімізде балалар мен отбасыларға көмек көрсететін Отбасын қолдау орталықтарының жұмысы кеңейіп келеді. Балаларға арналған «111» байланыс орталығы қиын жағдайға тап болған балалар мен отбасыларға көмек алуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ мектептерде психологиялық қолдау, буллингтің алдын алу, қауіпсіз орта қалыптастыру бағытындағы жұмыстар жүргізілуде.
Бұл бастамалардың барлығы бір маңызды шындықты көрсетеді: баланы қорғау – оның құқығын қағаз жүзінде мойындаумен шектелмейді. Әрбір баланың өзін қауіпсіз сезінуіне, білім алуына, ойын еркін жеткізуіне және жан-жақты дамуына нақты жағдай жасалуы керек.
Аналар кеңесі – отбасы мен қоғам арасындағы алтын көпір
Менің ойымша, жаңа Конституцияда бекітілген отбасы мен балаға қатысты құндылықтарды жүзеге асыруда қоғамдық институттардың рөлі ерекше. Соның ішінде аудандық Аналар кеңесінің орны бөлек.
Аналар кеңесі тек мерекелік іс-шаралар ұйымдастыратын ұйым болмауы керек. Ол – отбасындағы өзекті мәселелерді көтеретін, жас аналарға бағыт-бағдар беретін, балалардың құқығын қорғауға атсалысатын, ұлттық тәрбиені насихаттайтын қоғамдық алаң.
Осы бағытта ауданымызда мынадай жұмыстарды жүйелі түрде жүзеге асыру маңызды деп есептеймін:
Біріншіден, «Бақытты ана – бақытты бала» жобасы аясында жас отбасылармен, жас аналармен кездесулер өткізіп, бала тәрбиесі, отбасылық қарым-қатынас, ата-аналық жауапкершілік мәселелерін талқылау.
Екіншіден, «Қауіпсіз балалық шақ» бағыты бойынша мектептермен, психологтармен, әлеуметтік қызметкерлермен бірлесіп, буллингтің, зорлық-зомбылықтың және балалар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу жұмыстарын күшейту.
Үшіншіден, «Әжелер мектебі» арқылы ұлттық тәрбие сабақтастығын жалғастырып, қыз бала тәрбиесі, келін әдебі, отбасындағы сыйластық, үлкенге құрмет, кішіге ізет құндылықтарын жас ұрпаққа жеткізу.
Төртіншіден, «Анаға қолдау – балаға қамқорлық» жобасы аясында әлеуметтік жағдайы төмен, көпбалалы, толық емес және ерекше күтімді қажет ететін балалары бар отбасыларды назарда ұстап, оларға тиісті мекемелермен бірлесе көмек көрсету.
Бесіншіден, «Отбасындағы зорлық-зомбылыққа жол жоқ!» тақырыбында түсіндіру кездесулерін өткізіп, әйелдер мен балалардың құқықтық сауаттылығын арттыру, көмекке жүгіну жолдарын түсіндіру.
Бұл жұмыстардың нәтижелі болуы үшін Аналар кеңесі білім беру ұйымдарымен, денсаулық сақтау мекемелерімен, полиция қызметімен, жұмыспен қамту және әлеуметтік қорғау бөлімдерімен тұрақты байланыста болуы қажет.
Конституция құндылықтары күнделікті өмірде жүзеге асуы тиіс
Ата Заңда жазылған әрбір құқықтың өмірде нақты көрініс табуы маңызды. Егер бір ана қиындыққа тап болса, оған қолдау көрсетілсе; егер бір бала қорлық көрсе, оның құқығы қорғалса; егер бір отбасы тығырыққа тірелсе, оған көмек қолы созылса – міне, Конституция қағидаттарының нақты жүзеге асуы дегеніміз осы.
Біз, Аналар кеңесінің мүшелері, қоғамдағы әрбір баланың тағдырына бейжай қарамауымыз керек. Өйткені бүгінгі бала – ертеңгі ел азаматы, болашақ отбасының тірегі, мемлекетіміздің ертеңі.
Жаңа Конституция бізге тек құқықтарымызды ғана емес, сол құқықтарды құрметтеу мен қорғау жауапкершілігін де жүктейді. Отбасындағы татулық, анаға құрмет, балаға қамқорлық, ұрпақ тәрбиесі – баршамызға ортақ міндет.
Ендеше, Ата Заңда айқындалған осы құндылықтарды әрбір отбасының өмірлік ұстанымына айналдыруға атсалысайық. Өйткені анасы ардақталған, баласы қорғалған, отбасы берік қоғамның болашағы да баянды болмақ.
Анаға құрмет – ұлтқа құрмет. Балаға қамқорлық – болашаққа қамқорлық!
А. АМАНЖОЛОВА, аудандық Аналар кеңесінің төрайымы.